1.5. परिमळ (Parimal) - Class 11 -Yuvakbharati
- Mar 29
- 5 min read
Updated: Apr 4
Author: प्रल्हाद केशव अत्रे (P. K. Atre) | Genre: प्रस्तावना / वैचारिक (Preface / Prose)
1. Shabdaarth & Vakprachar (Glossary with English Context)
A. Difficult Words (Shabdaarth)
Shabd (Word) | Arth (Marathi) | Meaning (English Context) |
परिमळ (Parimal) | सुंगध | Fragrance |
मानदंड (Māndand) | आदर्श | Benchmark / Standard |
बावनकशी सोने (Bāvankaśī Sone) | अत्यंत शुद्ध सोने | Pure Gold (High quality) |
अधधशासारखे (Adhaśāśārkhe) | हावऱ्यासारखे | Greedily / Voraciously |
अपढिक (Apaḍhik) | अशिक्षित / न शिकलेली | Uneducated / Illiterate |
हृदयभेदक (Hṛdaybhedak) | मन हेलावून टाकणारे | Heart-wrenching |
घरोटा (Gharoṭā) | जाते (दळणाचे) | Grinding Stone |
देदीप्यमान (Dedīpyamān) | तेजस्वी | Radiant / Splendid |
मतलब (Matlab) | स्वार्थ | Self-interest |
आर्त (Ārta) | कळकळीची | Earnest / Desperate (cry) |
B. Idioms (Vakprachar)
Vakprachar (Idiom) | Arth (Marathi) | Explanation (English) | Vakya Upyog |
तोंडात बोटे घालणे | आश्चर्यचकित होणे | To be amazed | बहिणाबाईंच्या कविता ऐकून सुशिक्षित लोक तोंडात बोटे घालतात. |
तोंडात मूग धरून बसणे | गप्प बसणे / मौन पाळणे | To keep silent | सोपानदेवांनी आईचे काव्य अनेक वर्षे महाराष्ट्रापासून लपवले, जणू ते तोंडात मूग धरून बसले होते. |
काकुळतीने सांगणे | विनवणी करणे | To plead earnestly | सोपानदेवांनी अत्र्यांना पुस्तक जपून वापरण्याबाबत काकुळतीने सांगितले. |
हस्तगत करणे | मिळवणे | To acquire | नवीन पुस्तक दिसले की ते कधी हस्तगत होईल अशी वाचकाला ओढ लागते. |
2. Parichay & Saransh (Introduction & Summary)
Lekhak Parichay: प्रल्हाद केशव अत्रे (आचार्य अत्रे) हे महाराष्ट्रातील एक अष्टपैलू व्यक्तिमत्त्व होते. ते नामवंत लेखक, नाटककार, शिक्षणतज्ज्ञ आणि प्रभावी वक्ते म्हणून ओळखले जातात.
Madhyavarti Kalpana (Central Idea):
Marathi: बहिणाबाई चौधरी यांच्या अलौकिक आणि उपजत काव्यप्रतिभेची ओळख करून देणे, हा या पाठाचा मुख्य उद्देश आहे.
English: The lesson serves as an introduction to the extraordinary poetic talent of Bahinabai Chaudhari, emphasizing that true poetic genius is a gift of nature.
Bilingual Summary (Saransh):
Marathi: 'परिमळ' हा पाठ म्हणजे आचार्य अत्रे यांनी 'बहिणाबाईंची गाणी' या संग्रहाला लिहिलेली प्रस्तावना आहे. बहिणाबाई या खानदेशातील एक अशिक्षित शेतकरी महिला होत्या, पण त्यांच्याकडे विलक्षण प्रतिभा होती. शेतात राबताना, घरची कामे करताना त्यांच्या ओठांवरून जिवंत काव्य ओसंडून वाहायचे. त्यांच्या काव्यातून मानवी जीवनाचे गहन तत्त्वज्ञान सोप्या भाषेत प्रकट झाले आहे. 'माणसा, तू माणूस कधी होशील?' ही त्यांची आर्त हाक आजही समाजाला अंतर्मुख करणारी आहे.
English: 'Parimal' is the preface written by Acharya Atre for the collection of poems by Bahinabai Chaudhari. Despite being an illiterate farmer from Khandesh, Bahinabai possessed an innate poetic vision. Her poems, composed while working in fields or at the grinding stone, reflect deep life philosophies and agricultural culture. Atre describes her work as "pure gold" and highlights her famous plea to humanity: "O human, when will you become a true human?"
3. HSC Kruti Pattern (Gadya - Prose)
Kruti 1: Akalan (Global Understanding - 2 Marks)
आकृतिबंध पूर्ण करा: बहिणाबाईंच्या काव्याचे विषय -> (कृषिजीवन, ग्रामीण संस्कृती, माणुसकी, निसर्ग, कौटुंबिक जिव्हाळा).
एका शब्दात उत्तरे द्या:
बहिणाबाईंच्या पुत्राचे नाव - (सोपानदेव चौधरी).
बहिणाबाईंची बोलीभाषा - (खानदेशी वऱ्हाडी).
तुलना करा: (माणूस विरुद्ध प्राणी)
माणूस: मतलब साधण्यासाठी मान डोलावतो, उपकार विसरतो.
प्राणी: चारा खाऊन दूध देतो, कुत्रा इमानीपणाने शेपूट हालवतो.
चूक की बरोबर ओळखा: प्रतिभा हे प्रयत्नाने मिळवता येते. -> (चूक - ते निसर्गाचे देणे आहे).
घटना व परिणाम: कोकिळ पक्ष्याने तोंड उघडले की... -> (आपोआप संगीत वाहू लागते).
Kruti 2: Akalan (Complex Factual - 2 Marks)
कारणे लिहा: सोपानदेवांनी आईच्या कविता अनेक वर्षे लपवून ठेवल्या, कारण...
-> (सुशिक्षित महाराष्ट्र आपल्या अडाणी आईच्या ओव्यांचे कौतुक करील की नाही, अशी त्यांना शंका होती).
स्पष्ट करा: 'प्रतिभा हे निसर्गाचे देणे आहे' या विधानाचा अर्थ
-> (काव्य करण्यासाठी केवळ विद्वत्ता पुरेशी नसते; ती कोकिळेच्या संगीताप्रमाणे किंवा प्राजक्ताच्या सुगंधाप्रमाणे उपजत असावी लागते).
कारणे लिहा: अत्र्यांनी बहिणाबाईंच्या काव्याला 'बावनकशी सोने' म्हटले, कारण...
-> (त्यांच्या काव्यातील शुद्धता, जिव्हाळा आणि विचारांची श्रीमंती श्रेष्ठ दर्जाची होती).
वैशिष्ट्ये लिहा: बहिणाबाईंच्या विनोदाची वैशिष्ट्ये
-> (केवळ उपरोध नाही, तर त्यात सहानुभूती आणि कारुण्याचा ओलावा आहे; लोकांना हसवून शहाणे करणे हा त्याचा हेतू आहे).
अर्थ स्पष्ट करा: 'संसार जसा तवा चुल्ह्यावर'
-> (ज्याप्रमाणे भाकरी मिळण्यासाठी आधी हाताला चटके सोसावे लागतात, तसेच संसारात सुख मिळण्यासाठी आधी कष्ट करावे लागतात).
Kruti 3: Swamat / Abhivyakti (Personal Response - 4 Marks)
प्रश्न: 'मानसा मानसा, कधी व्हशीन मानूस!' या उद्गारातून व्यक्त झालेला बहिणाबाईंचा विचार स्पष्ट करा.
उत्तर:
Paragraph 1 (Prastavana): 'परिमळ' या पाठात आचार्य अत्रे यांनी बहिणाबाई चौधरी यांच्या महान विचारांचा आढावा घेतला आहे. स्वार्थापायी माणूस माणुसकी विसरत चालला आहे, यावर बहिणाबाईंनी या ओळीतून भाष्य केले आहे.
Paragraph 2 (Vishay): बहिणाबाईंना माणसाच्या स्वार्थाची आणि कृतघ्नपणाची चीड होती. त्या म्हणतात की, प्राण्यांमध्ये उपकाराची जाणीव असते, पण माणूस मात्र आपले काम झाल्यावर उपकार विसरतो. आज जगभर स्वार्थाचा वणवा पसरलेला असून मानवी मूल्ये हरवत चालली आहेत. केवळ शरीराने माणूस असून उपयोग नाही, तर मनात इतरांविषयी दया, प्रेम आणि निःस्वार्थी भावना असेल तरच तो 'खरा माणूस' होतो.
Paragraph 3 (Samarop): थोडक्यात, मानवजातीला मिळालेला हा एक अमर संदेश आहे, जो माणसाला पशू होण्यापासून वाचवतो आणि खऱ्या मानवतेचा मार्ग दाखवतो.
Key Words for Answer: [माणुसकी, निस्वार्थ प्रेम, मानवता, कृतज्ञता, वैश्विक समस्या]
7. Previous Years' Board Questions (PYQ Corner)
प्रश १: प्र. के. अत्रे यांनी बहिणाबाईंच्या काव्याचे कोणते गुणविशेष सांगितले आहेत?
उत्तर: अत्र्यांच्या मते, बहिणाबाईंचे काव्य सरस, सोज्वळ आणि बावनकशी सोन्यासारखे शुद्ध आहे. त्यांच्या प्रत्येक शब्दात प्रतिभा झिरपते. त्यांच्या काव्यात मानवी जीवनाचे गहन तत्त्वज्ञान, नाट्यात्मक प्रारंभ आणि अढळ स्थान निर्माण करणारा मानवतावादाचा संदेश आहे.
प्रश २: 'बहिणाबाईंचे साहित्य जुन्यात चमकेल आणि नव्यात झळकेल', या विधानाचा अर्थ काय? उत्तर: बहिणाबाईंच्या काव्यातील जिव्हाळा आणि तत्त्वज्ञान हे कालबद्ध नाही. जुन्या पिढीला त्यातील माणुसकी आणि संस्कार भावतात, तर नवीन पिढीला त्यातील कल्पनेची भरारी, आधुनिक रचना आणि नाट्यात्मकता थक्क करते. म्हणूनच त्यांचे काव्य सर्वकालीन (अमर) आहे.
प्रश ३: बहिणाबाईंच्या काव्यातील भाषेचे वैशिष्ट्य सांगा.
उत्तर: त्यांच्या काव्याची भाषा खानदेशी वऱ्हाडी आहे. या भाषेत एक प्रकारचा लाडकेपणा आणि गोजिरवाण्या बालकाच्या बोबड्या बोलांसारखा गोडवा आहे. शब्दांची ओढाताण न करता सोपे आणि सुंदर शब्द वापरल्यामुळे त्यांचे काव्य थेट मनाला भिडते.
प्रश ४: बहिणाबाईंनी संसाराचे गुपित कोणत्या उदाहरणातून सांगितले आहे?
उत्तर: त्यांनी तवा आणि चुल्ह्याचे (चुलीचे) उदाहरण दिले आहे. भाकरी थापताना हाताला चटके बसले तरच पोट भरते, तद्वतच संसारात कष्ट उपसल्याशिवाय सुख मिळत नाही, हे सत्य त्यांनी सोप्या ओव्यांतून मांडले आहे.
प्रश ५: कवीला 'जातीचा कवी' का म्हटले आहे?
उत्तर: ज्याचे हृदय उपजतच ताल धरून बसलेले असते आणि ज्याच्या जिभेवर शब्द नाचत येतात, त्याला अत्रे 'जातीचा कवी' म्हणतात. अशा कवीला सृष्टीतले सौंदर्य सहज दिसते आणि डोंगरातून वाहणाऱ्या झऱ्याप्रमाणे त्याच्या हृदयातून काव्य आपोआप उचंबळत राहते.
About BhashaLab
BhashaLab is a dynamic platform dedicated to the exploration and mastery of languages - operating both online and offline. Aligned with the National Education Policy (NEP) 2020 and the National Credit Framework (NCrF), we offer language education that emphasizes measurable learning outcomes and recognized, transferable credits.
We offer:
1. NEP alligned offline language courses for degree colleges - English, Sanskrit, Marathi and Hindi
2. NEP alligned offline language courses for schools - English, Sanskrit, Marathi and Hindi
3. Std VIII, IX and X - English and Sanskrit Curriculum Tuitions - All boards
4. International English Olympiad Tuitions - All classes
5. Basic and Advanced English Grammar - Offline and Online - Class 3 and above
6. English Communication Skills for working professionals, adults and students - Offline and Online
Contact: +91 86577 20901, +91 97021 12044
Mail: info@bhashalab.com
Website: www.bhashalab.com
Comments