top of page
    Search

    4.3. अनुवाद (Translation) - Class 11 -Yuvakbharati

    • Apr 1
    • 3 min read

    Updated: 5 days ago

    विषय: उपयोजित मराठी | इयत्ता: १२ वी (HSC)


    १. प्रस्तावना व अर्थ (Concept & Meaning)


    'अनुवाद' या शब्दातील 'अनु' म्हणजे 'मागाहून' आणि 'वाद' म्हणजे 'सांगितलेले'. म्हणजेच, एका भाषेत व्यक्त झालेला आशय दुसऱ्या भाषेत मागाहून व्यक्त करणे म्हणजे 'अनुवाद' होय. ज्या भाषेतून अनुवाद करायचा ती 'स्रोत भाषा' (Source Language) आणि ज्या भाषेत अनुवाद होतो ती 'लक्ष्य भाषा' (Target Language) असते.


    २. अनुवादाचे प्रकार (Types of Translation)


    १. शब्दांतर (Literal Translation): मूळ भाषेतील शब्दांना पर्यायी शब्द देऊन केलेला जसाच्या तसा अनुवाद. २. भावांतर (Idiomatic Translation): मूळ भाषेतील शब्दांपेक्षा त्यातील भाव किंवा आशय महत्त्वाचा मानून केलेला अनुवाद. ३. रूपांतर (Adaptation): मूळ कलाकृतीचा आत्मा राखून ती दुसऱ्या भाषेत किंवा संस्कृतीत बसवणे (उदा. इंग्रजी नाटकाचे मराठी नाटक करणे). ४. स्वैर अनुवाद (Free Translation): मूळ संहितेचे केवळ बंधन न पाळता आपल्या पद्धतीने मांडणी करणे.


    ३. अनुवादकाची कौशल्ये (Skills of a Translator)


    • द्विभाषिकता: दोन्ही भाषांचे (स्रोत आणि लक्ष्य) व्याकरण, वाक्प्रचार आणि म्हणींचे सखोल ज्ञान असणे.

    • संस्कृतीची जाण: केवळ भाषा नव्हे, तर त्या भाषेच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक पार्श्वभूमीची माहिती असणे.

    • सर्जनशीलता: मूळ लेखकाचा आशय आणि शैली टिकवून ठेवण्याची क्षमता.

    • चिकाटी व अभ्यास: तांत्रिक किंवा शास्त्रीय विषयांचा अनुवाद करताना त्या विषयाची सखोल माहिती घेण्याची तयारी.


    ४. अनुवाद करताना पाळायची पथ्ये (Precautions)


    • मूळ लेखकाच्या आशयाशी प्रामाणिक राहणे.

    • अनुवाद हा अनुवाद न वाटता ती स्वतंत्र कलाकृती वाटली पाहिजे.

    • वाक्यरचना लक्ष्य भाषेच्या प्रकृतीनुसार (Natural flow) असावी.

    • पारिभाषिक शब्दांचा वापर अचूक असावा.


    ५. अनुवादाची कार्यक्षेत्रे व संधी (Opportunities)

    आजच्या जागतिकीकरणाच्या युगात अनुवादाला खूप महत्त्व आहे:

    • साहित्य: कथा, कादंबऱ्या, कवितांचा अनुवाद.

    • प्रसारमाध्यमे: बातम्या, चित्रपट (Dubbing/Subtitles), जाहिराती.

    • प्रशासन व विधी: सरकारी कायदे, नियम, जीआर (GR) यांचा अनुवाद.

    • ज्ञान-विज्ञान: तंत्रज्ञान, वैद्यकीय शास्त्र आणि जागतिक ज्ञान मराठीत आणण्यासाठी.

    • पर्यटन: मार्गदर्शक पुस्तिका आणि माहितीपत्रके.


    ६. स्वाध्याय व संभाव्य प्रश्न (Important Questions)


    प्रश्न १: 'अनुवाद' आणि 'रूपांतर' यांतील फरक स्पष्ट करा.

    • अनुवाद (Translation): स्रोत भाषेतील आशय लक्ष्य भाषेत आणताना त्यात मूळ संहितेशी जास्तीत जास्त प्रामाणिक राहण्याचा प्रयत्न केला जातो. अनुवादात मूळ मजकुरातील घटना, पात्रे किंवा विचार बदलले जात नाहीत.

    • रूपांतर (Adaptation): रूपांतर करताना मूळ कलाकृतीचा केवळ 'आत्मा' किंवा 'मध्यवर्ती विचार' घेतला जातो. ती कलाकृती लक्ष्य भाषेच्या संस्कृतीनुसार बदलली जाते. उदा. एखादे परदेशी नाटक मराठीत आणताना त्यातील पात्रांची नावे, स्थळे आणि संदर्भ महाराष्ट्रातील संस्कृतीनुसार बदलणे म्हणजे रूपांतर होय.


    प्रश्न २: अनुवाद क्षेत्रातील व्यवसायाच्या संधी तुमच्या शब्दांत नमूद करा.

    आजच्या जागतिकीकरणाच्या युगात अनुवादाला मोठी व्यावसायिक मागणी आहे:

    • प्रसारमाध्यमे: बातम्या, आंतरराष्ट्रीय लेख, चित्रपट (Dubbing) आणि वेब सिरीजच्या 'सबटायटल्स' (Subtitles) साठी अनुवादकांची गरज असते.

    • साहित्य क्षेत्र: जागतिक स्तरावरील गाजलेल्या कादंबऱ्या, कथा आणि कविता मराठीत आणण्यासाठी प्रकाशनांकडे कामाच्या संधी असतात.

    • विधी आणि प्रशासन: सरकारी कायदे, नियम, न्यायालयीन कागदपत्रे आणि शासन निर्णय (GR) यांचा अनुवाद करण्यासाठी अधिकृत अनुवादकांची नियुक्ती केली जाते.

    • पर्यटन आणि जाहिरात: विदेशी पर्यटकांसाठी माहितीपत्रके तयार करणे किंवा बहुराष्ट्रीय कंपन्यांच्या जाहिराती स्थानिक भाषेत अनुवादित करणे, यात मोठी संधी आहे.


    प्रश्न ३: "अनुवाद करणे ही एक सर्जनशील कृती आहे", हे विधान स्पष्ट करा.

    • अनुवाद म्हणजे केवळ एका भाषेतील शब्दांना दुसऱ्या भाषेतील प्रतिशब्द देणे नव्हे.

    • मूळ लेखकाची शैली, त्यातील भावना, उपरोध किंवा उपहास दुसऱ्या भाषेत उतरवणे हे आव्हानात्मक असते.

    • अनुवादकाला मूळ संहितेचा गाभा ओळखून लक्ष्य भाषेच्या प्रकृतीनुसार नवीन शब्दरचना करावी लागते.

    • चांगला अनुवाद हा 'अनुवाद' न वाटता ती त्या भाषेतील एक स्वतंत्र आणि जिवंत कलाकृती वाटावी लागते. या प्रक्रियेत अनुवादकाला स्वतःची कल्पकता वापरावी लागते, म्हणून ती एक सर्जनशील (Creative) कृती आहे.


    प्रश्न ४: स्रोत भाषा आणि लक्ष्य भाषा म्हणजे काय?

    • स्रोत भाषा (Source Language): ज्या मूळ भाषेतून मजकुराचा अनुवाद करायचा आहे, त्या भाषेला 'स्रोत भाषा' म्हणतात. (उदा. जर आपण इंग्रजी पुस्तकाचा मराठीत अनुवाद करत असू, तर 'इंग्रजी' ही स्रोत भाषा आहे.)

    • लक्ष्य भाषा (Target Language): ज्या भाषेत आपण अनुवाद करणार आहोत, त्या भाषेला 'लक्ष्य भाषा' म्हणतात. (वरील उदाहरणात 'मराठी' ही लक्ष्य भाषा आहे.)


    About BhashaLab


    BhashaLab is a dynamic platform dedicated to the exploration and mastery of languages - operating both online and offline. Aligned with the National Education Policy (NEP) 2020 and the National Credit Framework (NCrF), we offer language education that emphasizes measurable learning outcomes and recognized, transferable credits.


    We offer:

    1. NEP alligned offline language courses for degree colleges - English, Sanskrit, Marathi and Hindi

    2. NEP alligned offline language courses for schools - English, Sanskrit, Marathi and Hindi

    3. Std VIII, IX and X - English and Sanskrit Curriculum Tuitions - All boards

    4. International English Olympiad Tuitions - All classes

    5. Basic and Advanced English Grammar - Offline and Online - Class 3 and above

    6. English Communication Skills for working professionals, adults and students - Offline and Online


    Contact: +91 86577 20901, +91 97021 12044




     
     
     

    Comments

    bottom of page