13.1 - आजि सोनियाचा दिवस - Aji Soniyacha Divas - Class 8 - Sugambharati 2 - Marathi Notes

Lesson Type: Poetry (कविता - अभंग)

Lesson Number: १३ (अ)

Lesson Title: आजि सोनियाचा दिवस (संतवाणी)

Author/Poet's Name: संत सेना महाराज

Bilingual Summary (सारांश)

मराठी: संत सेना महाराज संतभेटीने झालेल्या आनंदाचे वर्णन करताना म्हणतात, "संतांच्या दर्शनाने आजचा दिवस सोनियाचा झाला आहे. ज्याप्रमाणे सासरी गेलेल्या मुलीला माहेरी आल्याने आनंद होतो, तसा आनंद मला झाला आहे. संतचरण (संतांचे पाय) दृष्टीला पडल्याने माझा सगळा शीण (थकवा) नाहीसा झाला असून , घरी जणू दिवाळी, दसरा या सणांसारखा उत्साह ओसंडून वाहत आहे."

English: Sant Sena Maharaj , describing the joy of meeting saints, says, "Due to the darshan (sighting) of saints , today has become a 'golden day'. I feel the same joy that a married girl feels upon visiting her maternal home (maher). Seeing the saints' feet (santcharan) has erased all my fatigue (sheen) , and my home is overflowing with the enthusiasm of festivals like Diwali and Dasara."

Bilingual Theme / Central Idea (मध्यवर्ती कल्पना)

मराठी: प्रस्तुत अभंगात संत सेना महाराज यांनी संतांच्या सान्निध्यात (सहवासात) मिळणाऱ्या परमोच्च आनंदाचे वर्णन केले आहे. संतांचे दर्शन होणे हाच त्यांच्यासाठी 'सोनियाचा दिवस'  आहे. हा आनंद सासरी गेलेल्या मुलीला माहेरी भेटल्यासारखा असून, या भेटीने मनातील सर्व शीण (थकवा) दूर होतो. संतांच्या आगमनाने घरी जणू दिवाळी-दसरा या सणांसारखे मंगलमय वातावरण निर्माण होते, हाच या अभंगाचा मुख्य विचार आहे.

English: In this abhang, Sant Sena Maharaj has described the supreme joy found in the company (sannidhya) of saints. For him, the day he gets the darshan of saints is the true 'golden day'. This joy is like that of a married girl visiting her maternal home (maher) , and this meeting removes all mental and physical fatigue (sheen). The arrival of saints creates an auspicious and festive atmosphere at home, just like the festivals of Diwali and Dasara; this is the central idea of the abhang.

पाठातील महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points for Revision):

• हा अभंग प्रसिद्ध संतकवी संत सेना महाराज यांनी लिहिला आहे.

  
  

• संत सेना महाराज हे संत ज्ञानेश्वर व संत नामदेव यांचे समकालीन (contemporary) होते.

  
  

• या अभंगात संतांच्या भेटीने मिळणाऱ्या आनंदाचे वर्णन आहे.

  
  

• संतांच्या दर्शनाचा दिवस हा 'सोनियाचा दिवस' असून, तो आनंद 'माहेर भेटल्या'  सारखा आहे.

  
  

• संतांचे चरण (पाय) पाहिल्यावर ('देखतां संतचरण' ) सर्व 'शीण' (थकवा) 'निरसला' (नाहीसा झाला).

  
  

• संतांच्या घरी येण्याने कवीला 'दिवाळी दसरा' सणांसारखा आनंद झाला आहे.

  
  

Bilingual Character Sketch (पात्रांचे स्वभावचित्रण):

लागू नाही (Not Applicable)

Glossary (शब्दार्थ)

Poetry-Specific: ओळींचा सरळ अर्थ लिहा (Simple Meaning of Lines)

आजि सोनियाचा दिवस ।

दृष्टीं देखिलें संतांस ।।१।। 

• संदर्भ: प्रस्तुत ओळी संत सेना महाराज  यांच्या 'आजि सोनियाचा दिवस' या अभंगातील आहेत. यात कवी संतांच्या दर्शनाने झालेला आनंद व्यक्त करतात.

  
  

• सरळ अर्थ: संत सेना महाराज म्हणतात, "आजचा दिवस माझ्यासाठी 'सोनियाचा' (अत्यंत मौल्यवान व आनंदाचा) दिवस ठरला आहे , कारण आज माझ्या 'दृष्टीं' (डोळ्यांनी) मी 'संतांस' (संतांना) 'देखिलें' (पाहिले)".

  
  

जीवा सुख झालें ।

माझें माहेर भेटलें ।।२।। 

• संदर्भ: प्रस्तुत ओळी संत सेना महाराज  यांच्या 'आजि सोनियाचा दिवस' या अभंगातील आहेत. यात कवी संतांच्या भेटीतील सुखाची तुलना माहेरच्या आनंदाशी करतात.

  
  

• सरळ अर्थ: संत सेना महाराज म्हणतात, "संतांना भेटल्यामुळे माझ्या 'जीवा' (मनाला) खूप 'सुख झालें' (आनंद झाला). (हा आनंद इतका मोठा आहे की) जणू काही मला माझे 'माहेरच भेटले' आहे". (जसा आनंद सासरी गेलेल्या मुलीला माहेरी आल्यावर होतो, तसा) .

  
  

अवघा निरसला शीण ।

देखतां संतचरण ।।३।। 

• संदर्भ: प्रस्तुत ओळी संत सेना महाराज  यांच्या 'आजि सोनियाचा दिवस' या अभंगातील आहेत. यात कवी संतांच्या दर्शनाचा थकव्यावर होणारा परिणाम सांगतात.

  
  

  सरळ अर्थ: संत सेना महाराज म्हणतात, "संतांचे 'चरण' (पाय) 'देखतां' (पाहिल्याबरोबरच) माझा 'अवघा' (संपूर्ण) 'शीण' (थकवा) 'निरसला' (नाहीसा झाला) आहे".

  
  

आजि दिवाळी दसरा ।

सेना म्हणे आले घरा ।।४।। 

• संदर्भ: प्रस्तुत ओळी संत सेना महाराज  यांच्या 'आजि सोनियाचा दिवस' या अभंगातील आहेत. यात कवी संतांच्या आगमनाने घरातील वातावरणाचे वर्णन करतात.

  
  

• सरळ अर्थ: 'सेना' (संत सेना महाराज) म्हणतात , "आज संत माझ्या 'घरा' (घरी) 'आले' असल्यामुळे, मला जणू काही 'दिवाळी' आणि 'दसरा' हे सण एकदम साजरे केल्यासारखा आनंद होत आहे."

True or False (चूक की बरोबर) with Reasons

विधान १: संतांना पाहिल्याचा दिवस कवीला सामान्य वाटतो.

• उत्तर: चूक. कारण, कवी म्हणतात, "आजि सोनियाचा दिवस" , म्हणजेच तो दिवस सोन्यासारखा मौल्यवान वाटतो.

  
  

विधान २: संतांच्या भेटीचा आनंद हा सासरी जाण्यासारखा आहे.

• उत्तर: चूक. कारण, कवी त्या आनंदाची तुलना "माझें माहेर भेटलें" अशी करतात, सासरी गेलेल्या मुलीला माहेरी आल्यासारखा तो आनंद आहे.

  
  

विधान ३: संतांचे चरण पाहिल्यावर कवीचा शीण नाहीसा झाला.

• उत्तर: बरोबर. कारण, कवी म्हणतात, "अवघा निरसला शीण । देखतां संतचरण" , म्हणजेच थकवा दूर झाला.

  
  

विधान ४: संत सेना महाराज पंढरीचे वारकरी होते.

• उत्तर: बरोबर. कारण, कवीच्या परिचयात "संत सेना महाराज पंढरीचे वारकरी होते,"  असा स्पष्ट उल्लेख आहे.

  
  

विधान ५: संतांच्या येण्याने घरी दुःखाचे वातावरण झाले.

• उत्तर: चूक. कारण, कवी म्हणतात, "आजि दिवाळी दसरा । सेना म्हणे आले घरा" , याचाच अर्थ घरी सणांसारखा उत्साह आणि आनंद झाला आहे.

Personal Opinion (स्वमत)

प्रश्न १: 'आजि सोनियाचा दिवस' असे कवीला का वाटते, ते तुमच्या शब्दांत स्पष्ट करा.

• उत्तर: (परिचय) 'आजि सोनियाचा दिवस' हा अभंग संत सेना महाराज  यांनी लिहिला आहे. यात त्यांनी संतांच्या भेटीने होणाऱ्या अपार आनंदाचे वर्णन केले आहे. (मुख्य उत्तर) 'सोनियाचा दिवस' म्हणजे अत्यंत महत्त्वाचा, मौल्यवान आणि भाग्याचा दिवस. संत हे ज्ञानाचे आणि मांगल्याचे प्रतीक असतात. त्यांचे दर्शन होणे, ही एक दुर्मिळ व भाग्याची गोष्ट असते. त्या एका क्षणात मनातील सर्व शीण (थकवा) दूर होतो आणि घरी जणू दिवाळी-दसऱ्यासारखा  सण साजरा होत असल्याचा आनंद मिळतो. म्हणूनच कवीला संतांच्या दर्शनाचा दिवस 'सोनियाचा दिवस' वाटतो.

  
  

• उत्तर लिहिताना वापरावे असे महत्त्वाचे शब्द: सोनियाचा दिवस, मौल्यवान, भाग्याचा, संतांचे दर्शन , शीण निरसला , दिवाळी दसरा, परमोच्च आनंद.

  
  

प्रश्न २: 'जीवा सुख झालें । माझें माहेर भेटलें' या ओळीतील भावार्थ स्पष्ट करा.

• उत्तर: (परिचय) 'आजि सोनियाचा दिवस' या अभंगात संत सेना महाराज यांनी संतांच्या भेटीने होणाऱ्या सुखाचे वर्णन केले आहे. (मुख्य उत्तर) सासरी गेलेल्या मुलीसाठी 'माहेर'  हे सर्वात जास्त सुखाचे आणि जिव्हाळ्याचे ठिकाण असते. माहेरी तिला जे प्रेम, आपुलकी आणि सुरक्षितता मिळते, ती अवर्णनीय असते. संत सेना महाराजांना संतांना भेटल्यावर अगदी तसाच निरागस, संपूर्ण आणि मनाला ('जीवा')  शांती देणारा आनंद (सुख) मिळाला. म्हणूनच ते आपल्या आनंदाची तुलना 'माहेर भेटल्याच्या' सुखाशी करतात.

  
  

• उत्तर लिहिताना वापरावे असे महत्त्वाचे शब्द: जीवा सुख झालें , माहेर, सासर, आपुलकी, जिव्हाळा, निरागस आनंद, अवर्णनीय सुख.

  
  

प्रश्न ३: संतांच्या भेटीने कवीचा 'शीण' कसा नाहीसा झाला असेल, असे तुम्हाला वाटते?

• उत्तर: (परिचय) प्रस्तुत अभंग 'आजि सोनियाचा दिवस' हा संत सेना महाराज  यांनी लिहिला आहे. संतांच्या दर्शनाने मनावर होणारा सकारात्मक परिणाम त्यांनी यात मांडला आहे. (मुख्य उत्तर) 'शीण' म्हणजे केवळ शारीरिक थकवा  नव्हे, तर तो मनाचा थकवा, म्हणजेच चिंता, निराशा आणि ताण असू शकतो. 'संतचरण'  म्हणजे संतांचे पाय, जे पवित्र मानले जातात. संतांच्या दर्शनानेच मनाला एक प्रकारची शांती आणि सकारात्मक ऊर्जा मिळते. त्यांच्या पवित्र दर्शनाने आयुष्यातील सर्व चिंता, ताण आणि निराशा नाहीशी होते. म्हणूनच, 'संतचरण' पाहताच कवीचा सर्व ('अवघा') शारीरिक आणि मानसिक थकवा (शीण) 'निरसला' (नाहीसा झाला)  असेल.

  
  

• उत्तर लिहिताना वापरावे असे महत्त्वाचे शब्द: शीण , अवघा निरसला , संतचरण, शारीरिक थकवा, मानसिक ताण, चिंता, सकारात्मक ऊर्जा, शांती.

  
  

प्रश्न ४: संतांच्या आगमनाचे वर्णन कवीने सणांच्या संदर्भात कसे केले आहे?

• उत्तर: (परिचय) संत सेना महाराज यांनी 'आजि सोनियाचा दिवस' या अभंगात संतांच्या भेटीच्या आनंदाची तुलना मोठ्या सणांशी केली आहे. (मुख्य उत्तर) कवी म्हणतात, "आजि दिवाळी दसरा । सेना म्हणे आले घरा". दिवाळी आणि दसरा हे हिंदू संस्कृतीतील अत्यंत महत्त्वाचे आणि आनंदाचे सण आहेत. या दिवशी घरातील वातावरण पवित्र, आनंदी आणि उत्साहाने भरलेले असते. संत सेना महाराजांना संतांच्या आगमनाने  अगदी तसाच आनंद आणि उत्साह वाटत आहे. त्यांच्या मते, संत घरी येणे हाच खरा 'दिवाळी दसरा'  सण आहे.

  
  

• उत्तर लिहिताना वापरावे असे महत्त्वाचे शब्द: दिवाळी दसरा , सण, आनंद, उत्साह, पवित्र वातावरण, आले घरा, मंगलमय.

  
  

प्रश्न ५: 'संतांच्या सान्निध्यात मिळणारा आनंद' हा विषय अभंगाच्या आधारे तुमच्या शब्दांत लिहा.

• उत्तर: (परिचय) 'आजि सोनियाचा दिवस' या अभंगात संत सेना महाराज यांनी 'संतांच्या सान्निध्यात मिळणाऱ्या आनंदाचे'  अत्यंत भावपूर्ण वर्णन केले आहे. (मुख्य उत्तर) हा आनंद अनेक स्तरांवरचा आहे. संतांचे दर्शन होणे हाच एक 'सोनियाचा दिवस'  (भाग्याचा दिवस) आहे. हा आनंद 'माहेर भेटल्या' इतका भावनिक आणि 'जीवाला सुख'  देणारा आहे. या आनंदाचा परिणाम इतका खोल आहे की, तो सर्व शारीरिक व मानसिक 'शीण' (थकवा)  नाहीसा करतो. हा आनंद इतका मोठा आहे की, घरी जणू 'दिवाळी-दसरा' हे सणच साजरे होत आहेत, असे वाटते.

  
  

• उत्तर लिहिताना वापरावे असे महत्त्वाचे शब्द: संतांचे सान्निध्य , सोनियाचा दिवस , जीवा सुख झालें , माहेर भेटलें , शीण निरसला , दिवाळी दसरा.

  
  

Bilingual Poetry Appreciation (रसग्रहण)

मराठी:

• कवितेचे कवी: संत सेना महाराज

  
  

• कवितेचा विषय: या अभंगात संतांच्या भेटीने किंवा त्यांच्या सान्निध्यात मिळणाऱ्या परमोच्च आनंदाचे वर्णन केले आहे.

  
  

• मध्यवर्ती कल्पना: संतांचे दर्शन होणे हाच खरा आनंदाचा दिवस (सोनियाचा दिवस) आहे. हा आनंद माहेर भेटल्यासारखा , सर्व थकवा घालवणारा आणि घरी सण-समारंभ साजरा केल्यासारखा (दिवाळी दसरा)  असतो.

  
  

• आवडलेली ओळ: "अवघा निरसला शीण । देखतां संतचरण ।।"

  
  

• कविता आवडण्याचे कारण: या अभंगात अत्यंत साध्या, सोप्या आणि घरगुती उपमा (उदा. माहेर , दिवाळी दसरा ) वापरून संत सेना महाराजांनी संतांच्या भेटीचा आनंद किती उत्कट असतो, हे प्रभावीपणे मांडले आहे. भाषा अत्यंत सोपी पण भावस्पर्शी आहे.

  
  

English:

• Poet: Sant Sena Maharaj

  
  

• Subject of the Poem: The poem describes the supreme joy received from meeting saints or being in their company.

  
  

• Central Idea: The day one gets the darshan (sighting) of saints is the true 'golden day'. This joy is comparable to a married woman visiting her maternal home (maher) , it removes all fatigue , and it feels like celebrating festivals like Diwali and Dasara at home.

  
  

• Favourite Line: "अवघा निरसला शीण । देखतां संतचरण ।।"  (All fatigue vanished upon seeing the saints' feet.)

  
  

• Why I like the poem: This abhang uses very simple, relatable, and domestic analogies (e.g., maher , Diwali Dasara ) to effectively express the profound joy of meeting saints. The language is extremely simple yet emotionally touching.

मागील बोर्ड परीक्षेत आलेले प्रश्न (Previous Years' Board Questions):

प्रश्न १: 'आजि सोनियाचा दिवस' असे कवी कोणाला व का म्हणतात?

• उत्तर: (परिचय) 'आजि सोनियाचा दिवस' हा अभंग संत सेना महाराज  यांनी लिहिला आहे. यात त्यांनी संतांच्या भेटीने होणाऱ्या आनंदाचे वर्णन केले आहे. (मुख्य उत्तर) ज्या दिवशी कवीला "दृष्टीं देखिलें संतांस"  (डोळ्यांनी संतांना पाहिले), त्या दिवसाला कवी 'सोनियाचा दिवस'  असे म्हणतात. असे म्हणण्याचे कारण म्हणजे, संतांचे दर्शन हे अत्यंत दुर्मिळ आणि मौल्यवान असते. त्यांच्या दर्शनाने कवीच्या जीवाला सुख झाले , सर्व शीण नाहीसा झाला आणि घरी सणासारखे वातावरण (दिवाळी दसरा) निर्माण झाले.

  
  

प्रश्न २: कवीला झालेला आनंद कोणत्या दोन उपमांद्वारे (उदाहरणांद्वारे) सांगितला आहे?

• उत्तर: (परिचय) 'आजि सोनियाचा दिवस' या अभंगात संत सेना महाराज यांनी संतांच्या भेटीने होणाऱ्या परमोच्च आनंदाचे वर्णन विविध उपमा वापरून केले आहे. (मुख्य उत्तर) कवीला झालेला आनंद हा दोन मुख्य उपमांद्वारे सांगितला आहे. पहिली उपमा: "माझें माहेर भेटलें"  - म्हणजेच, सासरी गेलेल्या मुलीला माहेरी आल्यावर जसा आनंद होतो, तसा. दुसरी उपमा: "आजि दिवाळी दसरा"  - म्हणजेच, घरी जणू दिवाळी आणि दसरा हे सण साजरे होत आहेत, असा सणासारखा आनंद.

  
  

प्रश्न ३: 'संतचरण' पाहण्याचा कवीवर कोणता परिणाम झाला?

• उत्तर: (परिचय) 'आजि सोनियाचा दिवस' या अभंगात संत सेना महाराज यांनी संतांच्या दर्शनाचा त्यांच्या मनावर व शरीरावर होणारा परिणाम वर्णन केला आहे. (मुख्य उत्तर) 'संतचरण' (संतांचे पाय) पाहिल्याचा कवीवर अत्यंत सकारात्मक परिणाम झाला. कवी म्हणतात, "अवघा निरसला शीण । देखतां संतचरण". याचा अर्थ, संतांचे ते पवित्र चरण पाहिल्याबरोबर कवीचा संपूर्ण ('अवघा') शीण ('थकवा') 'निरसला' (नाहीसा झाला).

  
  

प्रश्न ४: संत सेना महाराज यांचा परिचय (परिचयाच्या आधारे) थोडक्यात लिहा.

• उत्तर: (परिचय) 'आजि सोनियाचा दिवस' हा अभंग प्रसिद्ध संतकवी संत सेना महाराज  यांनी लिहिला आहे. (मुख्य उत्तर) संत सेना महाराज हे इ. स. तेराव्या शतकाच्या उत्तरार्धातील  प्रसिद्ध संतकवी होते. ते संत ज्ञानेश्वर व संत नामदेव यांचे समकालीन (एकाच काळातील) होते. संत सेना महाराज पंढरीचे वारकरी होते आणि त्यांच्या नावावर सुमारे १५० अभंग आढळतात.

  
  

प्रश्न ५: 'जीवा सुख झालें' असे कवीला का वाटले?

• उत्तर: (परिचय) 'आजि सोनियाचा दिवस' हा अभंग संत सेना महाराज  यांनी लिहिला आहे. यात त्यांनी संतांच्या भेटीने होणाऱ्या आनंदाचे वर्णन केले आहे. (मुख्य उत्तर) कवीच्या जीवाला सुख झाले कारण त्यांना संतांचे दर्शन झाले. हे संतांचे दर्शन होणे हाच त्यांच्यासाठी 'सोनियाचा दिवस'  होता. हा आनंद इतका मोठा होता की, कवीला जणू आपले 'माहेरच भेटले'  असे वाटले. संतांच्या भेटीने मनाला मिळणारी शांती आणि आनंद यामुळे कवीला "जीवा सुख झालें" असे वाटले.

  
  

About BhashaLab

BhashaLab is a dynamic platform dedicated to the exploration and mastery of languages - operating both online and offline. Aligned with the National Education Policy (NEP) 2020 and the National Credit Framework (NCrF), we offer language education that emphasizes measurable learning outcomes and recognized, transferable credits.

We offer:

1. NEP alligned offline language courses for degree colleges - English, Sanskrit, Marathi and Hindi

2. NEP alligned offline language courses for schools - English, Sanskrit, Marathi and Hindi

3. Std VIII, IX and X - English and Sanskrit Curriculum Tuitions - All boards

4. International English Olympiad Tuitions - All classes

5. Basic and Advanced English Grammar - Offline and Online - Class 3 and above

6. English Communication Skills for working professionals, adults and students - Offline and Online

Contact: +91 86577 20901, +91 97021 12044

Mail: info@bhashalab.com

Website: www.bhashalab.com

Found any mistakes or suggestions? Click here to send us your feedback!