7. नातवंडांस पत्र - Natwandas Patra - Class 8 - Sugambharati 2

Oct 22, 2025
8 min read

Updated: Oct 28, 2025

Lesson Type: Prose

Lesson Number: ७

Lesson Title: नातवंडांस पत्र

Author/Poet's Name: नंदू नाटेकर (नंदकुमार नाटेकर)

Bilingual Summary (सारांश)

मराठी:

भारताचे माजी बॅडमिंटन राष्ट्रीय विजेते नंदू नाटेकर यांनी हा पाठ आपल्या नातवंडांना पत्ररूपाने लिहिला आहे55. प्रत्यक्षात मोकळेपणाने बोलता येत नाही, म्हणून त्यांनी पत्र लिहिल्याचे ते सांगतात6. यात ते स्वतःचे सांगलीतील निसर्गरम्य बालपण , बॅडमिंटनची आवड , आणि सातत्यपूर्ण परिश्रमातून मिळवलेले यश 10 याबद्दल सांगतात. ते आपल्या नातवंडांना सुट्टीत निसर्गाच्या सान्निध्यात जाण्याचा , कोणता ना कोणता खेळ खेळण्याचा , दररोज व्यायाम करण्याचा , आणि स्वतःचे शिक्षक बनून स्वावलंबी होण्याचा सल्ला देतात. शेवटी, नवीन युगात तंत्रज्ञान वापरतानाही व्यक्तिगत संपर्क जपण्यास सांगता.

English:

India's former national badminton champion, Nandu Natekar 16, wrote this lesson in the form of a letter to his grandchildren. He mentions that he is writing this letter because he cannot speak as freely in person18. He shares his childhood experiences in nature in Sangli 1919, his love for badminton , and the success he achieved through consistent hard work21. He advises his grandchildren to spend holidays in nature 22, play at least one sport 23, exercise daily 24, and become self-reliant by being their own teachers2525. Finally, he advises them to maintain personal contact even while using technology in the new era26.

Bilingual Theme / Central Idea (मध्यवर्ती कल्पना)

मराठी:

प्रस्तुत पाठ 'आजी-आजोबांची पत्रे' या पुस्तकातून घेतला आहे27. या पाठातून लेखकाने आपल्या नातवंडांशी पत्ररूपाने संवाद साधला आहे28. निसर्गाच्या सान्निध्यात गेलेले समृद्ध बालपण, बॅडमिंटनची आवड, सातत्यपूर्ण परिश्रम आणि त्यातून मिळवलेले उज्ज्वल यश, या गोष्टींविषयी ते सांगतात29. याबरोबरच, आजच्या पिढीला खेळाचे व व्यायामाचे महत्त्व, तसेच स्वावलंबन (स्वतःचे शिक्षक होणे) 3030आणि तंत्रज्ञानाच्या युगातही कौटुंबिक जिव्हाळा जपण्याचा 31 मोलाचा सल्ला देणे, ही या पाठाची मध्यवर्ती कल्पना आहे.

English:

This lesson is taken from the book 'Aaji-Aajobanchi Patre'32. Through this lesson, the author has established a dialogue with his grandchildren via a letter33. He talks about his enriched childhood spent in nature, his passion for badminton, his consistent hard work, and the bright success he achieved through it34. The central idea is to convey to the new generation the importance of sports and exercise, self-reliance (becoming one's own teacher) 3535, and the valuable advice of maintaining family bonds and personal contact in the age of technology36.

पाठातील महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points for Revision):

लेखकाचे बालपण सांगलीत ³⁷गेले, जिथे त्यांनी शाळेच्या बागेत मनसोक्त खेळण्याचा, झाडांवर चढण्याचा व पावसात भिजण्याचा आनंद घेतला³⁸.
लेखकाने नातवंडांना सुट्टीत मोठ्या शहरांमधून बाहेर पडून निसर्गाचा (पक्षी, पशू, आकाश, नदी) 'गमतीचा नजराणा' अनुभवण्यास सांगितले आहे³⁹.
लेखक अभ्यासात फारसे चांगले नव्हते , पण 'सातत्याने परिश्रम' करून ते बॅडमिंटनमध्ये 'विजेता खेळाडू' होऊ शकले⁴¹.
खेळामुळे आयुष्यात 'शिस्त' येते, प्रसंगाचा सामना कसा करायचा हे शिकता येते आणि 'कसे हरायचे' हेसुद्धा कळते⁴².
लेखकाने व्यायामासाठी 'वेळ नाही' ही 'सबब' न सांगता ⁴³, दररोज तास-दोन तास काढलेच पाहिजेत, असा सल्ला दिला आहे⁴⁴.
आयुष्यात 'चांगले काय आणि वाईट काय' हे स्वतःला कळण्यासाठी, 'स्वतःचे शिक्षक' बनून 'स्वावलंबी' झाले पाहिजे⁴⁵⁴⁵⁴⁵.
तिसऱ्या सहस्रकात ⁴⁶ई-मेल व इंटरनेट ⁴⁷वापरतानाही, मित्रांशी व कुटुंबियांशी असलेला 'व्यक्तिगत संपर्क' तुटू देऊ नये⁴⁸.

Bilingual Character Sketch (पात्रांचे स्वभावचित्रण):

आजोबा (नंदू नाटेकर):

मराठी: लेखक प्रेमळ आजोबा आहेत (नातवंडांशी मनसोक्त गप्पा मारण्याची इच्छा)⁴⁹⁴⁹. ते निसर्गप्रेमी आहेत (सांगलीतील बालपण) ⁵⁰व शिस्तप्रिय आहेत (व्यायामाचे महत्त्व)⁵¹. ते कष्टाळू व जिद्दी आहेत ('सातत्याने परिश्रम' करून विजेतेपद) ⁵²आणि मुलांना स्वावलंबी होण्याचा (स्वतःचे शिक्षक व्हा) ⁵³ सल्ला देणारे, अनुभवी व्यक्तिमत्त्व आहेत.
English: The author is a loving grandfather (wishes to chat freely with his grandchildren). He is a nature-lover (childhood in Sangli)and disciplined (importance of exercise). He is hard-working and determined (became a champion through 'consistent hard work') and an experienced person who advises children to be self-reliant (become your own teacher).

नातवंडे (उद्धव, मेघा, मिहिका व जान्हवी):

मराठी: ही लेखकाची नातवंडे आहेत , जी 'मोठ्या शहरांमध्ये' राहतात. लेखक त्यांच्याशी पत्राद्वारे संवाद साधतात⁶¹.
English: These are the author's grandchildren , who live in 'big cities'^. The author communicates with them through this letter⁶⁴.

Glossary (शब्दार्थ)

शब्द (Word)	समानार्थी शब्द (Synonym)	विरुद्धार्थी शब्द (Antonym)
गिरिस्थान ⁶⁵	पर्वतावरील ठिकाण ⁶⁶	(मजकुरात नाही)
नजराणा ⁶⁷	मौल्यवान भेट ⁶⁸	(मजकुरात नाही)
सबब ⁶⁹	कारण ⁷⁰	(मजकुरात नाही)
मनसोक्त ⁷¹⁷¹⁷¹	मनाप्रमाणे	(मजकुरात नाही)
परिश्रम ⁷²	कष्ट, मेहनत	(मजकुरात नाही)
सातत्यपूर्ण ⁷³⁷³	(consistent)	(मजकुरात नाही)
शिस्त ⁷⁴	(discipline)	(मजकुरात नाही)
स्वावलंबी ⁷⁵⁷⁵⁷⁵	(self-reliant)	(मजकुरात नाही)
सहस्रक ⁷⁶⁷⁶⁷⁶	(millennium)	(मजकुरात नाही)
प्रतिनिधित्व ⁷⁷⁷⁷	(representation)	(मजकुरात नाही)

True or False (चूक की बरोबर) with Reasons

विधान १: लेखक अभ्यासात खूप हुशार होते.

उत्तर: चूक. कारण, लेखकाने "मी अभ्यासामध्ये काही फारसा चांगला नव्हतो," असे म्हटले आहे78.

विधान २: खेळ खेळण्यामुळे आयुष्यात शिस्त येते.

उत्तर: बरोबर. कारण, लेखकाने "खेळ खेळण्यामुळे आपल्या आयुष्यात शिस्त येते," असे स्पष्ट म्हटले आहे79.

विधान ३: लेखकाला वयाच्या ६६ व्या वर्षी व्यायाम न करता जेवावेसे वाटते.

उत्तर: चूक. कारण, लेखकाने म्हटले आहे की, (जर काहीच व्यायाम झाला नसेल तर) "आज वयाच्या ६६ व्या वर्षीसुद्धा मला जेवावेसे वाटत नाही"80.

विधान ४: लेखकाच्या मते, आयुष्यातील प्रत्येक गोष्ट शाळा-कॉलेजांमध्ये शिकवली जाते.

उत्तर: चूक. कारण, लेखकाने म्हटले आहे, "आयुष्यातील प्रत्येक गोष्ट शाळा-कॉलेजांमध्ये शिकवून येत नसते, होय ना?"81.

विधान ५: लेखकाने इंटरनेट वापरू नये असा सल्ला दिला.

उत्तर: चूक. कारण, लेखकाने म्हटले आहे की इंटरनेटद्वारे माहिती मिळू शकते 82, पण "व्यक्तिगत संपर्क तुटू देऊ नका" असा सल्ला दिला आहे83.

Personal Opinion (स्वमत):

प्रश्न १: लेखकाने सांगितलेले व्यायामाचे महत्त्व स्पष्ट करा.

उत्तर:

'नातवंडांस पत्र' या पाठात 84लेखक नंदू नाटेकर 85 यांनी व्यायामाचे महत्त्व पटवून देताना शिस्तप्रिय दृष्टिकोन मांडला आहे.

लेखकाच्या मते, प्रत्येकाने दररोज व्यायाम केलाच पाहिजे⁸⁶. 'वेळ नाही' ही फक्त एक 'सबब' (कारण) आहे⁸⁷. ते जेवणाचे उदाहरण देतात की, जेवणासाठी जसा वेळ मिळतो⁸⁸, तसाच व्यायामासाठीही काढला पाहिजे. व्यायाम इतका महत्त्वाचा आहे की, वयाच्या ६६ व्या वर्षीसुद्धा व्यायाम झाला नाही, तर लेखकाला "जेवावेसे वाटत नाही"⁸⁹. शाळा-कॉलेजात गेल्यावर वेळ कमी मिळेल, पण तरीही "तास-दोन तास काढलेच पाहिजेत"⁹⁰, असे ते ठामपणे सांगतात.

उत्तर लिहिताना वापरावे असे महत्त्वाचे शब्द: व्यायाम, सबब, वेळ नाही, जेवण, शिस्त, तास-दोन तास.

प्रश्न २: 'तुम्ही तुमचे स्वतःचे शिक्षक व्हा' यातून लेखकाला काय सांगायचे आहे?

उत्तर:

'नातवंडांस पत्र' या पाठात 91लेखक नंदू नाटेकर 92यांनी मुलांना स्वावलंबी होण्याचा मोलाचा सल्ला दिला आहे93.

'तुम्ही तुमचे स्वतःचे शिक्षक व्हा' ⁹⁴याचा अर्थ, आयुष्यातील प्रत्येक गोष्ट शाळा-कॉलेज शिकवत नाही⁹⁵. बऱ्याच गोष्टी स्वतःच्या अनुभवातून शिकाव्या लागतात. लेखक टेनिसचे उदाहरण देतात की, चेंडू रेषेच्या आत आहे की बाहेर, हे खेळाडू स्वतःच ठरवतो⁹⁶. तसेच, प्रत्यक्ष आयुष्यातही 'चांगले काय आणि वाईट काय' हे स्वतःलाच कळले पाहिजे⁹⁷. दुसऱ्यांवर अवलंबून न राहता, स्वतःचे निर्णय स्वतः घेण्याची क्षमता विकसित करणे, म्हणजेच 'स्वतःचे शिक्षक होणे' होय.

उत्तर लिहिताना वापरावे असे महत्त्वाचे शब्द: स्वतःचे शिक्षक, स्वावलंबी, चांगले काय-वाईट काय, निर्णयक्षमता, अनुभव, अवलंबून.

प्रश्न ३: लेखकाच्या मते खेळातून 'शिस्त' कशी शिकायला मिळते?

उत्तर:

'नातवंडांस पत्र' या पाठात 98लेखक नंदू नाटेकर 99 यांनी खेळ हा केवळ मनोरंजनासाठी नसून, तो शिस्त लावतो हे पटवून दिले आहे.

लेखक स्पष्टपणे सांगतात की, "खेळ खेळण्यामुळे आपल्या आयुष्यात शिस्त येते"¹⁰⁰. ही शिस्त अनेक प्रकारे लागते. खेळासाठी दररोज सराव करणे, वेळेचे नियोजन करणे, नियमांचे पालन करणे, यातून शिस्त लागते. महत्त्वाचे म्हणजे, खेळ आपल्याला "कोणत्याही प्रसंगाचा सामना कसा करायचा" ¹⁰¹ हे शिकवतो. इतकेच नाही, तर पराभवसुद्धा खिलाडूवृत्तीने स्वीकारायला शिकवतो; "अगदी हरावे लागले तरी कसे हरायचे, ते खेळ आपल्याला शिकवतात"¹⁰².

उत्तर लिहिताना वापरावे असे महत्त्वाचे शब्द: शिस्त, प्रसंगाचा सामना, कसे हरायचे, खिलाडूवृत्ती, जिंकणे, नियम.

प्रश्न ४: लेखकाने मुलांना निसर्गाच्या सान्निध्यात जाण्यास का सांगितले आहे?

उत्तर:

'नातवंडांस पत्र' 103या पाठात लेखक नंदू नाटेकर 104यांनी स्वतःच्या समृद्ध बालपणीच्या 105 आठवणी सांगून मुलांना निसर्गाचे महत्त्व पटवले आहे.

लेखकाची नातवंडे 'मोठ्या शहरांमध्ये' ¹⁰⁶ राहतात. लेखकाला वाटते की, त्यांनी शहराबाहेर पडून "थंड हवेच्या गिरिस्थानांवर किंवा छोट्या गावी" ¹⁰⁷ गेले पाहिजे. कारण, निसर्गात 'पक्ष्यांचे चिवचिवणे, थवे न्याहाळणे' ¹⁰⁸आणि 'विविध पशूंचे आवाज' ¹⁰⁹ऐकणे हा 'मजेशीर अनुभव' ¹¹⁰ असतो. लेखकाच्या मते, 'मोकळे आकाश, वाहती नदी आणि झाडे' हा निसर्गाने दिलेला 'गमतीचा नजराणाच' (भेट) ¹¹¹ आहे व मुलांनी त्याची मजा लुटली पाहिजे.

उत्तर लिहिताना वापरावे असे महत्त्वाचे शब्द: निसर्ग, गिरिस्थान, पक्ष्यांचे चिवचिवणे, पशूंचे आवाज, गमतीचा नजराणा, मजेशीर अनुभव.

प्रश्न ५: 'सातत्यपूर्ण परिश्रम' हाच लेखकाच्या यशाचा पाया होता, हे पाठाच्या आधारे स्पष्ट करा.

उत्तर:

'नातवंडांस पत्र' या पाठात 112, अर्जुन पुरस्कार विजेते 113113नंदू नाटेकर 114 यांनी यशासाठी परिश्रमाचे महत्त्व सांगितले आहे.

लेखक स्वतः सांगतात की, ते "अभ्यासामध्ये काही फारसे चांगले नव्हते" ¹¹⁵, पण त्यांना बॅडमिंटनची आवड लहान वयातच लागली होती¹¹⁶. या आवडीला त्यांनी यशात बदलले. ते स्पष्टपणे कबूल करतात की, "सातत्याने परिश्रम करूनच मी विजेता खेळाडू होऊ शकलो"¹¹⁷. याच परिश्रमाच्या जोरावर त्यांनी शंभरपेक्षा अधिक राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार ¹¹⁸, अनेक विजेतेपदे ¹¹⁹आणि 'अर्जुन पुरस्कार' ¹²⁰¹²⁰ मिळवला.

उत्तर लिहिताना वापरावे असे महत्त्वाचे शब्द: सातत्याने परिश्रम, विजेता खेळाडू, बॅडमिंटनची आवड, उज्ज्वल यश, अर्जुन पुरस्कार.

मागील बोर्ड परीक्षेत आलेले प्रश्न (Previous Years' Board Questions):

(टीप: हे प्रश्न स्वाध्यायावर आधारित व परीक्षेच्या स्वरूपाचे आहेत.)

प्रश्न १: खेळ आपल्याला स्वावलंबी बनवतो व निर्णयक्षमता वाढवतो, हे पाठाच्या आधारे लिहा.

उत्तर:

'नातवंडांस पत्र' 121या पाठात लेखक नंदू नाटेकर 122 यांनी खेळामुळे व्यक्तिमत्त्व कसे घडते हे सांगितले आहे.

लेखक टेनिस खेळाचे उदाहरण देतात. ते म्हणतात, "एखादा चेंडू रेषेच्या आत आहे की बाहेर, हे आपले आपणच पडताळून पाहतो" ¹²³ आणि त्यानुसार तो खेळायचा की सोडून द्यायचा, हा निर्णय खेळाडू स्वतः घेतो. हाच अनुभव आयुष्यात कामी येतो. आयुष्यातही "चांगले काय आणि वाईट काय, हे तुमचे तुम्हांला कळले पाहिजे"¹²⁴. अशाप्रकारे, खेळात घेतलेले छोटे निर्णय आपल्याला आयुष्यातील मोठे निर्णय घेण्यासाठी तयार करतात व 'स्वावलंबी' ¹²⁵ बनवतात.

प्रश्न २: लेखकाने त्यांच्या बालपणी शाळेच्या बागेत कोणकोणती मजा केली?

उत्तर:

'नातवंडांस पत्र' 126या पाठात, लेखक नंदू नाटेकर 127यांनी आपल्या सांगलीतील 128 शालेय जीवनातील आठवणी सांगितल्या आहेत.

लेखकाच्या शाळेला खूप मोठे मैदान आणि जवळच एक बाग होती¹²⁹. या बागेत लेखकाने खूप मजा केली. तेथे ते "मनसोक्त खेळायचो" (मनाप्रमाणे खेळायचे), "हुंदडायचो" (मुक्तपणे बागडायचे), "झाडांवर चढायचो" ¹³⁰आणि पाऊस आला की, त्या "पावसात चिंब भिजायचो"¹³¹.

प्रश्न ३: 'वेळ नाही ही सबब सांगू नका,' असे लेखकाने व्यायामासंदर्भात का म्हटले आहे?

उत्तर:

'नातवंडांस पत्र' 132या पाठात, लेखक नंदू नाटेकर 133 यांनी व्यायामाचे महत्त्व पटवून देताना, वेळेचे कारण देणाऱ्यांवर टीका केली आहे.

लेखकांच्या मते, 'वेळ नाही' ही व्यायामासाठी दिली जाणारी एक 'सबब' (खोटे कारण) ¹³⁴ आहे. ते प्रश्न विचारतात की, "वेळ नाही म्हणून जेवण करायचे राहते का?"¹³⁵. जसे आपण जेवणासाठी (दोन्ही जेवणांसाठी) ¹³⁶ हमखास वेळ काढतो, कारण ते शरीरासाठी आवश्यक आहे, तसेच व्यायामही शरीरासाठी आवश्यक आहे. लोक महत्त्व जाणत नाहीत, म्हणून सबब सांगतात, असे लेखकाला वाटते.

प्रश्न ४: तिसऱ्या सहस्रकातील धोक्याची जाणीव लेखकाने कशी करून दिली आहे?

उत्तर:

'नातवंडांस पत्र' 137या पाठात, लेखक नंदू नाटेकर 138 यांनी नवीन युगाचे फायदे सांगतानाच एका धोक्याची सूचनाही दिली आहे.

लेखक म्हणतात की, आपण 'तिसऱ्या सहस्रकामध्ये' ¹³⁹ आहोत. आता 'ई-मेल आणि इंटरनेटद्वारे' ¹⁴⁰ कोणतीही माहिती घरबसल्या मिळते. हा फायदा असला, तरी एक धोकाही आहे. या आभासी (virtual) संपर्कामुळे खराखुरा संवाद तुटू शकतो. म्हणूनच ते नातवंडांना सावध करतात की, "तुमच्या मित्रांशी व कुटुंबियांशी असलेला आपला व्यक्तिगत संपर्क तुटू देऊ नका"¹⁴¹.

प्रश्न ५: लेखकाला त्यांच्या बॅडमिंटनमधील कारकिर्दीत कोणते पुरस्कार व विजेतेपदे मिळाली?

उत्तर:

'नातवंडांस पत्र' 142हा पाठ भारताचे माजी बॅडमिंटन राष्ट्रीय विजेते नंदू नाटेकर 143 यांनी लिहिला आहे.

नाटेकर यांनी आपल्या १५ वर्षांच्या कारकिर्दीत "शंभरपेक्षा अधिक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार" मिळवले¹⁴⁴. त्यांनी "एकूण सहा वेळा मॅन्ज सिंगल नॅशनल चॅम्पियनशिप," "सहा वेळा मॅन्ज डबल नॅशनल चॅम्पियनशीप," आणि "मिश्र दुहेरी राष्ट्रीय स्पर्धेत पाच वेळा विजेतेपद" मिळवले आहे¹⁴⁵. त्यांच्या या उज्ज्वल यशाबद्दल भारत सरकारने त्यांना १९६१ मध्ये "अर्जुन पुरस्काराने सन्मानित" केले^146146146146.

About BhashaLab

BhashaLab is a dynamic platform dedicated to the exploration and mastery of languages - operating both online and offline. Aligned with the National Education Policy (NEP) 2020 and the National Credit Framework (NCrF), we offer language education that emphasizes measurable learning outcomes and recognized, transferable credits.

We offer:

1. NEP alligned offline language courses for degree colleges - English, Sanskrit, Marathi and Hindi

2. NEP alligned offline language courses for schools - English, Sanskrit, Marathi and Hindi

3. Std VIII, IX and X - English and Sanskrit Curriculum Tuitions - All boards

4. International English Olympiad Tuitions - All classes

5. Basic and Advanced English Grammar - Offline and Online - Class 3 and above

6. English Communication Skills for working professionals, adults and students - Offline and Online

Contact: +91 86577 20901, +91 97021 12044

Mail: info@bhashalab.com

Website: www.bhashalab.com