9. कविता: औक्षण - Class 10 - Aksharbharati

Poet’s Name: इंदिरा संत

Bilingual Summary (सारांश)

मराठी:इंदिरा संत यांच्या ‘औक्षण’ या कवितेत देशरक्षणासाठी सीमेवर जाणाऱ्या सैनिकाचे औक्षण करण्याचा प्रसंग मांडलेला आहे. औक्षणाच्या वेळी कवी सैनिकाला निरोप देताना मनात उमटणाऱ्या भावनांचे चित्रण करतात. सैनिकाच्या पराक्रमाबद्दल अभिमान वाटतो, परंतु त्याचवेळी मनात वेदना आणि चिंता देखील असते. सैनिकाच्या पावलांमध्ये जिद्द आणि शौर्य दिसते. त्याच्या मागे देशवासीयांच्या प्रार्थना, आशिर्वाद आणि भावनांची ज्योत पेटलेली असते. ही कविता देशभक्तीची भावना जागवणारी आहे.

English:In the poem Aukshan by Indira Sant, the ritual of bidding farewell to a soldier going to the border is described. The poet captures the emotions felt during this ceremony – pride in the soldier’s bravery, yet pain and concern for his safety. His steps reflect determination and courage. Behind him burns the flame of prayers and blessings from fellow countrymen. The poem strongly evokes patriotism and respect for soldiers who dedicate their lives to the nation.

Bilingual Theme / Central Idea (मध्यवर्ती कल्पना)

मराठी:कवितेचा मुख्य संदेश असा आहे की देशरक्षणासाठी जीव ओवाळणाऱ्या सैनिकांच्या मागे संपूर्ण राष्ट्राचे आशीर्वाद आणि प्रार्थना असतात.

English:The central idea is that soldiers who sacrifice their lives for the nation carry with them the blessings and prayers of the entire country.

पाठातील महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points for Revision)

1. सैनिकाच्या निरोप प्रसंगी औक्षणाचा विधी दाखवला आहे.

2. सैनिकाच्या पावलांत शौर्य आणि जिद्द दिसते.

3. देशवासीयांचे आशीर्वाद व प्रार्थना सैनिकामागे असतात.

4. कविता अभिमान, करुणा आणि देशभक्ती व्यक्त करते.

5. सैनिकांना औक्षण म्हणजे राष्ट्राच्या भावनांचा साक्षात्कार आहे.

Glossary (शब्दार्थ)

Poetry-Specific: ओळींचा सरळ अर्थ लिहा

[Stanza 1]ओळ: नाही मुठीमधे द्रव्य, नाही शिरेमध्ये रक्त...

संदर्भ: या ओळी सैनिकाच्या सामर्थ्याच्या तुलनेत सामान्य माणसाच्या असमर्थतेचे चित्र दाखवतात.

सरळ अर्थ: कवी सांगतात की सामान्य माणूस शक्तीहीन आहे, पण सैनिक मात्र पराक्रमी आहे.

[Stanza 2]ओळ: तुझी शौर्याची दौड डोळे भरून पहावी...

संदर्भ: या ओळींमध्ये सैनिकाच्या शौर्याचे वर्णन आहे.

सरळ अर्थ: सैनिकाच्या पराक्रमाकडे पाहून डोळे अभिमानाने भरून येतात.

[Stanza 3]ओळ: अशा असंख्य ज्योतींची तुझ्यामागून राखण...

संदर्भ: या ओळींमध्ये देशवासीयांच्या प्रार्थना आणि आशीर्वाद व्यक्त झाले आहेत.

सरळ अर्थ: सैनिकाच्या मागे असंख्य लोकांच्या शुभेच्छा आणि प्रार्थना असतात.

True or False (चूक की बरोबर) with Reasons

1. विधान: औक्षण ही सैनिकाला निरोप देण्याची विधी आहे.

   उत्तर: बरोबर. कारण कवितेत निरोप प्रसंगी औक्षण दाखवले आहे.

   
   

2. विधान: सैनिकांच्या पावलांत भीती दिसते.

   उत्तर: चूक. कारण त्यांच्या पावलांत जिद्द आणि शौर्य आहे.

   
   

3. विधान: सैनिकाच्या मागे देशवासीयांच्या प्रार्थना असतात.

   उत्तर: बरोबर. कारण कविता त्यांचे आशिर्वाद दाखवते.

   
   

4. विधान: कवितेत केवळ दु:ख व्यक्त झाले आहे.

   उत्तर: चूक. कारण कविता अभिमान, करुणा आणि देशभक्तीही व्यक्त करते.

   
   

5. विधान: सैनिकांच्या औक्षणात देशभक्तीचा भाव आहे.

   उत्तर: बरोबर. कारण हा विधी राष्ट्रभावनेचा साक्षात्कार घडवतो.

Personal Opinion (स्वमत)

प्रश्न १: सैनिकांचे औक्षण हा प्रसंग कसा असतो?

उत्तर:Paragraph 1: इंदिरा संत यांच्या ‘औक्षण’ या कवितेत सैनिकांच्या औक्षणाचे वर्णन आहे.Paragraph 2: हा प्रसंग अभिमान, करुणा आणि देशभक्तीचे भाव जागवणारा असतो.

महत्त्वाचे शब्द: सैनिक, औक्षण, प्रसंग, अभिमान, देशभक्ती.

प्रश्न २: सैनिकाच्या शौर्याचे वर्णन कवितेत कसे केले आहे?

उत्तर:Paragraph 1: या कवितेत सैनिकाच्या पावलांना शौर्याचे प्रतीक मानले आहे.Paragraph 2: त्याच्या प्रत्येक पावलांत जिद्द आणि देशरक्षणाची भावना दिसते.

महत्त्वाचे शब्द: सैनिक, शौर्य, पावले, जिद्द, देशरक्षण.

प्रश्न ३: कवितेत ‘दीनदुबळे’ या शब्दाचा अर्थ काय आहे?

उत्तर:Paragraph 1: या कवितेत कवीने ‘दीनदुबळे’ हा शब्द वापरला आहे.Paragraph 2: त्याचा अर्थ दुर्बल लोक असा असून ते सैनिकांवर संरक्षणासाठी अवलंबून असतात.

महत्त्वाचे शब्द: दीनदुबळे, अर्थ, सैनिक, संरक्षण, अवलंबित्व.

प्रश्न ४: ही कविता देशभक्तीची भावना कशी जागवते?

उत्तर:Paragraph 1: या कवितेत सैनिकांच्या औक्षणाचा प्रसंग मांडला आहे.Paragraph 2: सैनिकांच्या त्याग आणि पराक्रमाचे वर्णन देशभक्तीची भावना प्रखर करते.

महत्त्वाचे शब्द: कविता, देशभक्ती, सैनिक, त्याग, पराक्रम.

प्रश्न ५: विद्यार्थ्यांसाठी या कवितेतून कोणता धडा मिळतो?

उत्तर:Paragraph 1: ‘औक्षण’ या कवितेत देशभक्ती आणि सैनिकांचा गौरव अधोरेखित केला आहे.Paragraph 2: विद्यार्थ्यांनी त्याग, कर्तव्यनिष्ठा आणि देशप्रेम या मूल्यांचा आदर्श घ्यावा.

महत्त्वाचे शब्द: विद्यार्थी, कविता, देशभक्ती, मूल्ये, आदर्श.

Bilingual Poetry Appreciation (रसग्रहण)

मराठी:

• कवितेचे कवयित्री: इंदिरा संत

• कवितेचा विषय: सैनिकांचे औक्षण

• मध्यवर्ती कल्पना: सैनिकांच्या पराक्रमाबरोबर देशवासीयांच्या भावना

• आवडलेली ओळ: “अशा असंख्य ज्योतींची तुझ्यामागून राखण”

• कविता आवडण्याचे कारण: कवितेत देशभक्तीचे प्रेरणादायी चित्रण आहे.

  
  

English:

• Poet: Indira Sant

• Subject of the Poem: Farewell ceremony of soldiers

• Central Idea: The bravery of soldiers and the emotions of citizens

• Favourite Line: “Behind you are countless flames of blessings”

• Why I like the poem: It powerfully evokes patriotism and respect for soldiers.

मागील बोर्ड परीक्षेत आलेले प्रश्न (Previous Years' Board Questions)

प्रश्न १: ‘सैनिकाच्या मागे देशवासीयांच्या प्रार्थना असतात’ – या विचाराचे स्पष्टीकरण द्या.

उत्तर:Paragraph 1: ‘औक्षण’ या कवितेत सैनिकाच्या मागे असंख्य ज्योती दाखवल्या आहेत.Paragraph 2: त्या देशवासीयांच्या प्रार्थना आणि आशीर्वादाचे प्रतीक आहेत.

प्रश्न २: ‘देशसेवा हीच ईश्वरसेवा’ – या विचाराची उपयुक्तता स्पष्ट करा.

उत्तर:Paragraph 1: या कवितेत सैनिकांचे त्याग आणि पराक्रम वर्णन केले आहे.Paragraph 2: सैनिक देशाचे रक्षण करतात, त्यामुळे त्यांची सेवा हीच ईश्वरसेवा मानली जाते.

About BhashaLab

BhashaLab is a dynamic platform dedicated to the exploration and mastery of languages - operating both online and offline. Aligned with the National Education Policy (NEP) 2020 and the National Credit Framework (NCrF), we offer language education that emphasizes measurable learning outcomes and recognized, transferable credits.

We offer:

1. NEP alligned offline language courses for degree colleges - English, Sanskrit, Marathi and Hindi

2. NEP alligned offline language courses for schools - English, Sanskrit, Marathi and Hindi

3. Std VIII, IX and X - English and Sanskrit Curriculum Tuitions - All boards

4. International English Olympiad Tuitions - All classes

5. Basic and Advanced English Grammar - Offline and Online - Class 3 and above

6. English Communication Skills for working professionals, adults and students - Offline and Online

Contact: +91 86577 20901, +91 97021 12044

Mail: info@bhashalab.com

Website: www.bhashalab.com

Found any mistakes or suggestions? Click here to send us your feedback!